Caspianlife, 13 наурыз. АҚШ доллары – тек экономикалық құрал ғана емес, ол елдің тарихы, мәдениеті және рухани құндылықтарының символына айналған ерекше белгі. Әсіресе доллар мен монеталарда жазылған “In God We Trust” («Біз Құдайға сенеміз») сөзі Америка қоғамының дүниетанымы мен тарихи кезеңдерін бейнелейтін маңызды ұғым болып саналады.
Бұл жазу алғаш рет 1864 жылы АҚШ монеталарында пайда болды. Сол кезеңде елде ауыр тарихи жағдай – Азамат соғысы (1861–1865) жүріп жатқан еді. Қоғамда сенім мен рухани тірекке деген қажеттілік күшейген шақта мемлекет халықтың бірлігін нығайту мақсатында монеталарға діни мазмұндағы сөздерді енгізуді қолға алды. Алғаш болып бұл жазу екі центтік монетаға басылып шықты.
Кейінірек, 1865 жылы АҚШ Конгресі бұл ұранды алтын және күміс монеталарға орналастыруды ұсынды. Алайда жазудың кеңінен қолданылуы бірден жүзеге асқан жоқ. Тек 1938 жылдан бастап “In God We Trust” сөзі барлық американдық монеталарда тұрақты түрде қолданылып, ұлттық валютаның ажырамас бөлігіне айналды. Бұл жазу бірнеше мағыналық деңгейге ие. Біріншіден, ол халықтың рухани сенімін білдіреді. Қиын кезеңдерде адамдардың Құдайға сеніп, үміт арқылы қиындықтарды жеңе алатынын көрсетеді. Екіншіден, ол ұлттық бірліктің белгісі ретінде қарастырылады. Яғни ел азаматтарының ортақ құндылықтарын, мемлекеттің тұтастығын айқындайды. Үшіншіден, бұл жазу мемлекет үшін әділеттілік, сенімділік және адам құқықтарын құрметтеу секілді моральдық қағидалардың маңызды екенін білдіреді.
Қоғамдық пікір де бұл ұранның маңызын көрсетеді. Мәселен, Pew Research Center ұйымы 2003 жылы жүргізген сауалнамада америкалықтардың шамамен 90 пайызы монеталардағы “In God We Trust” жазуын қолдайтынын білдірген. Дегенмен, бұл мәселеге қатысты түрлі пікірлер де бар. Кейбір азаматтар мұндай жазу мемлекет пен діннің арақатынасын араластырады деп есептейді. Себебі АҚШ халқы әртүрлі діни сенімдер мен дүниетаным өкілдерінен тұрады.
Айта кетерлігі, әлемнің басқа мемлекеттерінің валюталарында да діни символдар немесе рухани мәні бар белгілер кездеседі. Мысалы, Ватикан шығарған еуро монеталарында католик шіркеуінің символикасы бейнеленген. Иранның риал валютасында исламға қатысты белгілер кездеседі. Ал Индонезияның кейбір банкноттарында ислам мәдениетіне тән элементтер көрініс табады.
Осылайша, АҚШ-тың 1 долларындағы “In God We Trust” жазуы – жай ғана сөз тіркесі емес. Ол елдің тарихын, мәдениетін және рухани құндылықтарын біріктіретін ерекше символ. Күнделікті қолданыстағы ақшадағы бұл ұран американ қоғамының сенімі мен ұлттық бірлігінің көрінісі ретінде бағаланады.
Әлия Әділгерейқызы, №35 Х.Ерғалиев атындағы мектеп-гимназиясының оқушысы