CaspianLife, 23 қыркүйек. Қазақстан өз жер қойнауына қол жеткізу үшін жаңа сауда-саттық кезеңін бастайды. 25 желтоқсанда e-Qazyna электронды алаңында көмірсутектерді өндіруге арналған бірден 56 жер қойнауы учаскесі бойынша аукцион өтеді. Бұл – 2026 жылдың соңына дейін еліміздің барлық өңірінде жер қойнауының 100 учаскесін аукционға шығару жөніндегі ауқымды жоспардың кезекті қадамы. Лицензия үшін бақ сынағысы келетіндер асыққаны жөн: өтінімдер 18 қарашаға дейін қабылданады.
Аукциондар өз алдына жеке шара емес. Олар Мемлекет басшысының жер қойнауын пайдалану тиімділігін арттыру және геологиялық барлау жұмыстарына жаңа инвестициялар тарту жөніндегі тапсырмасын орындау аясында өткізіліп отыр. Бұл инвестициялар мұнай-газ саласының болашағы үшін маңызды.
Желтоқсандағы сауданың географиясы да ауқымды. Жоспарланған 112 учаскенің 56-сы бірден жеті өңірде – Маңғыстау, Ақтөбе, Атырау, Батыс Қазақстан, Ұлытау, Қостанай және Қызылорда облыстарында аукционға шығарылады. Олардың қатарында кейіннен өндіруге мүмкіндік беретін барлау учаскелері де, бірден игеруге дайын кен орындары да бар. Тізімде Бегімбет 1, Батыс Ұлытау, Шолақсай, Басқұмақ, Қарасу, Жасқайрат, Үстірт учаскелері, Қосарал, Майлыкөл, Қарақамыс, Қаракөл және басқа да нысандар бар.
Саудада жеңіске жету – мұнай өндіру құқығын ғана емес, сонымен қатар бірқатар маңызды міндеттемелерді қабылдауды білдіреді. Әр учаске бойынша геологиялық барлау жұмыстарының ең төменгі талаптары белгіленген. Олардың қатарында сейсмикалық барлау және ұңғымалар бұрғылау жұмыстары бар. Лицензияның жаңа иелеріне барлау жобасын дайындау үшін бір жыл, 2Д сейсмикалық барлау талаптарын орындау үшін үш жыл, ал нақты учаскенің шарттарында көзделсе, кемінде бір ұңғыма бұрғылау үшін төрт жыл беріледі.
Талаптардың тағы бір бөлігі кадрларға, ғылымға және өңірлерді дамытуға қатысты. Өндіру жұмыстары жүргізіліп жатқан кезеңде жер қойнауын пайдаланушы жыл сайын өткен жылғы шығындардың 1 пайызын қазақстандық мамандарды оқытуға және тағы 1 пайызын ел ішіндегі ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық жұмыстарға бағыттауға міндетті. Бұған қоса, келісімшарт бойынша инвестиция көлемінің 3 пайызы аумақтың әлеуметтік-экономикалық дамуы мен инфрақұрылымына жұмсалуы тиіс.
Жұмыстардың өзінде де қазақстандық қамту үлесіне нақты талап қойылған: орындалатын жұмыстардың кемінде 70 пайызы, көрсетілетін қызметтердің 70 пайызы және сатып алынатын тауарлардың 30 пайызы қазақстандық үлесті құрауы қажет.
Кадр саясаты да регламенттелген. Басшылар мен олардың орынбасарларының кемінде 80 пайызы, құрылымдық бөлімше басшыларының 90 пайызы және барлық 100 пайызы мамандар мен білікті жұмысшылар Қазақстан Республикасының азаматтары болуы тиіс.
Егер бастапқы геологиялық қор 100 миллион тоннадан астам мұнайды немесе 50 миллиард текше метрден астам газды құраса, ірі кен орындары үшін талаптар одан әрі күшейтіледі. Мұндай жағдайда жер қойнауын пайдаланушы үш бағыттың бірін таңдауы керек: мұнай өңдеу қуаттарын салу немесе жаңғырту, өндірілген шикізатты Қазақстан ішінде өңдеуге бағыттау немесе басқа да ірі инвестициялық не әлеуметтік маңызы бар жобаны жүзеге асыру.
Желтоқсандағы аукционның өтуімен Қазақстан жылдық жоспарын орындайды – жер қойнауының барлық 112 учаскесі сауда-саттыққа шығарылған болады. Сонымен қатар, олармен бірге салаға геологиялық барлау, бұрғылау, инвестиция тарту, қазақстандық кадрларды даярлау, ғылымды дамыту, өңірлік инфрақұрылымды жетілдіру және ел ішіндегі құндылықты арттыру бойынша міндеттемелер пакеті келеді.
Дереккөз: ҚР Энергетика министрлігі